نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

• اعظم آهنگرسله بنی

استادیار گروه جامعه شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران

چکیده

بیش از ۸۷ هزار دختر شهید از جنگ تحمیلی ایران و عراق به جا مانده است. جنگ، افزون بر پیامدهای کلان اجتماعی، تأثیرات عمیقی بر خانواده‌ها و به‌ویژه فرزندان شهدا برجای گذاشت. زندگی دختران شهدا به‌عنوان گروهی که در شرایط خاص فقدان، ناامنی و تغییرات اجتماعی رشد یافته‌اند، حاوی روایت‌هایی از رنج، مقاومت و بازسازی هویت است.
این پژوهش با رویکرد کیفی و از طریق ۲۸ مصاحبۀ عمیق با دختران شهدا انجام شد تا تجربه زیسته و اشتراکات معنایی در زندگی آنان صورت‌بندی شود.
یافته‌ها نشان داد که این دختران در بستر فقدان پدر، با احساس مداوم خلأ عاطفی، فشارهای اجتماعی، برچسب‌های فرهنگی و چالش‌های هویتی روبه‌رو هستند. عواملی همچون نحوۀ اطلاع از شهادت پدر، نوع سرپرستی، ازدواج مادر، حضور ناپدری و برداشت جامعه از «فرزند شهید» بر کیفیت زندگی آنان اثرگذار بوده است. در عین حال، بسیاری از آنان با اتکا به تحصیل، اشتغال و استقلال اقتصادی، توانسته‌اند هویت فردی و اجتماعی خود را بازسازی کرده و از رنج فقدان به نیرویی برای رشد و خودباوری تبدیل شوند. روایت‌های مشارکت‌کنندگان نشان می‌دهد که بازسازی عزت‌نفس، مقاومت در برابر انگ اجتماعی و تلاش برای تعریف دوبارۀ خود از مهم‌ترین راهبردهای آنان بوده است. در نهایت، نتایج این مطالعه شکاف معناداری را میان تصویر رسمی از فرزندان شهدا و واقعیت زیسته آنان آشکار می‌کند؛ شکافی که بازنگری در سیاست‌های فرهنگی و اجتماعی مرتبط با خانواده‌های شهدا را ضروری می‌سازد.

کلیدواژه‌ها

• دختران شهدا
• تجربه زیسته
• بازماندگان جنگ
• خانواده
• زن و جنسیت

موضوعات

• این نشریه مقالات معتبر در حوزه های ذیل را به چاپ می رساند: مددکاری اجتماعی رفاه اجتماعی سلامت اجتماعی امنیت اجتماعی مسائل اجتماعی هنجارها

عنوان مقاله [English]

The Lived Experiences of daughters who lost their father in the Iran-Iraq war at Life’s Critical Turning Points

نویسنده [English]

• Azam Ahangar Solehboni

Assistant Professor, Department of Sociology, Faculty of Social Sciences, University of Tehran

چکیده [English]

The Iran-Iraq war left deep scars on countless families, particularly on the daughters who lost their fathers. Over 87,000 girls grew up without a father’s presence, navigating a world forever altered by war. Beyond the political and infrastructural consequences, the war shaped their personal and social lives in profound ways. These daughters carried silent struggles, their voices often unheard. Understanding their lived experiences is not just about acknowledging the past—it’s about learning from their resilience, recognizing their challenges, and ensuring that society does not overlook the unique burdens they have carried.

This study sought to give voice to these daughters by exploring their lived experiences through a qualitative approach. In-depth interviews with 15 women provided a deep, personal insight into their journeys. Through their narratives, common themes emerged—stories of loss, adaptation, and perseverance. Their words painted a picture of childhoods marked by both resilience and hardship, shaped by the absence of a father and the structures that sought to fill that void.

Findings reveal that, despite government support and the efforts of the Martyrs Foundation, these daughters faced struggles beyond institutional interventions. Their challenges were rooted in societal norms, traditions, and legal constraints. Their experiences spanned grief in early childhood, the presence of stepfathers, unique educational and social paths, contradictions in societal expectations, marriage struggles, custodial disputes, and ongoing social stigmas. Their realities often clashed with how society perceived them, leading to misunderstandings and emotional burdens that still shape their daily lives today.

کلیدواژه‌ها [English]

• Martyrs' Daughter
• lived experience
• war survivors
• family
• women and gender