شناسایی و طراحی الگوی چالشهای سالمندی در ایران با رویکرد فراترکیب
دوره 12، شماره 44، تابستان 1404، صفحه 203-237
https://doi.org/10.22054/rjsw.2026.84681.804
طاهره سلیمان نژاد، حسین حیدری، تهمینه شاوردی
چکیده سالمندی بهعنوان مرحلهای حساس از چرخه زندگی با چالشهای چندبعدی در حوزههای جسمانی، روانی، اجتماعی و اقتصادی همراه است که کیفیت زندگی سالمندان را بهشدت تحت تأثیر قرار میدهد. شناسایی و تحلیل این چالشها برای تدوین سیاستها و برنامههای حمایتی کارآمد ضرورتی انکارناپذیر است. هدف پژوهش حاضر، شناسایی و طراحی الگویی جامع از چالشهای سالمندی در ایران با بهرهگیری از رویکرد فراترکیب است. این مطالعه به روش کیفی انجام شده و جامعه آماری آن شامل مقالات علمی پژوهشی منتشرشده در فاصله سالهای ۱۳۸۸ تا ۱۴۰۳ درباره سالمندی در ایران است. دادهها از پایگاههای اطلاعاتی معتبر (SID، پورتال جامع علوم انسانی، نورمگز و مگایران) گردآوری شد. در مجموع ۲۸۳ مقاله بررسی گردید که پس از غربالگری و ارزیابی کیفی، ۲۲ مقاله برای تحلیل نهایی انتخاب شد. فرایند تحلیل با نرمافزار MAXQDA24 انجام گرفت و منجر به استخراج ۱۵۳ کد مفهومی و دستهبندی آنها در ۹ مقوله اصلی شد. این مقولهها عبارتاند از: بیماریهای جسمانی، مراقبت دوران سالمندی، مشکلات روانی و شناختی، چالشهای خانوادگی، چالشهای درمانی، چالشهای فرهنگی، چالشهای اقتصادی، چالشهای مرتبط با دسترسی شهری و سوءاستفاده حقوقی. بر اساس یافتهها، با طراحی سیاستهای جامع و نوآورانه میتوان سالمندی را از مرحلهای بحرانی به فرصتی برای مشارکت فعال اجتماعی و انتقال تجربه به نسلهای آینده تبدیل کرد و بدینوسیله بسیاری از چالشهای پیشرو را بهطور مؤثر مدیریت نمود.