پژوهشنامه مددکاری اجتماعی

چکیده پراکندگی نتایج مطالعات، ضرورت مرور نظام‌مند پژوهش‌های مرتبط با حمایت اجتماعی و سنخ-شناسی پیامدهای آن را با هدف تصویرسازی نسبتاً جامع از آورده‌ها و چالش‌ها آشکار می‌سازد. هدف مطالعه، سنخ‌بندی پیامدهای حمایت اجتماعی در جامعه ایرانی، و روش آن، مرور نظام‌مند است. مقالات منتشرشده‌ با موضوع حمایت اجتماعی جامعه آماری پژوهش هستند که با رجوع به پایگاه‌های علمی ایرانی جستجو شدند. بر اساس معیارهای شمول، 40 مقاله مرتبط‌ انتخاب شدند. برای دستیابی به داده‌های مقالات،کاربرگ‌های استخراج داده‌ها در قالب دوازده شاخص طراحی و ضمن کدگذاری و حاشیه‌نویسی،‌ تکمیل و متعاقب بررسی و مقایسه آن‌ها با یکدیگر، تحلیل شدند. بر پایه مرور نظام‌مند، حمایت اجتماعی به عنوان متغیر مستقل مورد کاوش، در نسبت با 18 متغیر مورد بررسی محققان داخلی قرار گرفته است؛ سایر متغیرهای مرتبط با متغیر حمایت اجتماعی ذیل سنخ‌های پیامدیِ «جسمانی»، «روان‌شناختی»، «اجتماعی» و «فرهنگی – نگرشی» مقوله‌بندی شده‌اند. سنخ پیامدی روان‌شناختی، اجتماعی و فرهنگی – نگرشی هر کدام دارای بیشترین فراوانی هستند(5/12%)؛ سنخ پیامدی جسمانی کمترین اهمیت را نزد نویسندگان داشته‌اند(5/12%). ، «سلامت روان» و «کیفیت زندگی»، ذیل سنخ پیامدیِ روان‌شناختی، دارای بیشترین فراوانی هستند. به‌موجب مهم‌ترین نتیجه مطالعه، اثربخشی حمایت اجتماعی، مستلزم توجه به ابعاد و پیامدهای چندوجهی آن با استعانت‌ از رویکردهای میان‌رشته‌ای سلامت و اتخاذ دیدگاه کل‌نگر، هم در مقام فهم و هم در موضع سیاستگذاری‌های معطوف به مددکاری اجتماعی خواهد بود. بی‌توجهی به ذی-وجوه بودن حمایت اجتماعی، غفلت از حمایت اجتماعیِ رسمی و سازمان‌یافته و امتناع از کاربست روش-های کیفی و تفسیری اساسی‌ترین نقاط ضعف پژوهش‌های مورد بررسی هستند.

چکیده پراکندگی نتایج مطالعات، ضرورت مرور نظام‌مند پژوهش‌های ناظر به تعیین‌کننده‌های سلامت روان را به منظور رسیدن به تصویری نسبتا جامع از آورده‌ها و چالش‌های مطالعاتی آشکار می‌سازد. هدف مطالعه، شناسایی و سنخ‌بندی متغیرهای معطوف به سلامت روان در جامعه ایرانی است. پرسش اصلی مطالعه این است که در پژوهش‌های داخلی 1399-1385 موضوع سلامت روان در نسبت با چه متغیرهایی مورد توجه محققان علوم اجتماعی قرار گرفته است؟ مرور نظام‌مند 30 مقاله پژوهشی منتخب نشان می‌دهد سلامت روان متاثر از 36 متغیر در چهار سنخ اجتماعی، فرهنگی، زمینه‌ای و روان‌شناختی، محصول شرایط اجتماعی و فرهنگی است. متغیرهای اجتماعی در 6/36% موارد بیشترین فراوانی را دارا هستند و متغیرهای روان‌شناختی در 4/23% موارد کمترین اهمیت را نزد نویسندگان پژوهش‌های مرورشده داشته‌اند. این نتیجه نشانگر اهمیت شرایط اجتماعی و موید یافته‌های علمی جهانیِ ناظر به سهم بیشتر تعیین‌کننده‌های اجتماعی – نسبت به تعیین‌کننده‌های فردی و روان-شناختی - در سلامت و بیماری و به طور خاص سلامت و بیماری روانی می‌باشد. متغیرهای فرهنگی و زمینه‌ای نیز هر کدام به طور جداگانه در 30% پژوهش‌ها توجه پژوهشگران را به خود جلب نموده‌اند. عدم راهکار اجرایی در مطالعات، امتناع پژوهشگران داخلی از کاربست روش‌های کیفی و تفسیری، و بی‌توجهی به نوع مناسبات میان ساختار و مولفه‌های سیاسی با سلامت روان از جمله محوری‌ترین وجوه مغفول در پژوهش-های مرورشده است. این بررسی اهمیت عوامل اجتماعی و نیاز به اقدامات سیاستی و مداخلات جدی برای ارتقاء سلامت روان اعضای جامعه را برجسته می‌سازد.